Kiminle Konuşacağını Bilememek

Muhatap açığı sanılan şey çoğu zaman soru açığıdır

Koçluk odasına en sık giren cümlelerden biri şudur: "Bunu kiminle konuşacağımı bilmiyorum." Cümle genellikle bir yorgunluğun sonunda söylenir. Aylardır taşınan bir mesele vardır; birkaç kez bir yerlere getirilmiş, ama hiçbir yerde tam olarak bırakılamamıştır. Söyleyen kişi bunu bir yalnızlık olarak tarif eder, ve tarif ilk bakışta tutarlıdır: çevresinde onlarca insan vardır, hepsiyle her gün konuşur, hiçbiri bu konunun muhatabı değildir. Bu tarif yanlış değildir ama eksik kaldığı için çözümü de yanlış yere bakmaya davet eder.

Teşhis doğru yerden başlar ama yanlış yerde durur. Kiminle konuşacağını bilememek, çoğu zaman bir muhatap açığı değil bir soru açığıdır. Biçimlenmemiş bir sorunun adresi olmaz; çünkü adres, sorunun ne olduğuna göre belirlenir. Kafasında henüz bir soru değil de bir ağırlık taşıyan kişi, o ağırlığı kimin kaldırabileceğini ararken aslında henüz var olmayan bir şeyin sahibini aramaktadır.

Ağırlık ile soru arasındaki fark

Ağırlık şöyle konuşur: şirkette işler yolunda gitmiyor ve ben de iyi hissetmiyorum. Soru şöyle konuşur: satış ekibinin başındaki kişiyi değiştirmem gerektiğini düşünüyorum, üç aydır karar veremiyorum, ve kararı ne engellediğini bilmiyorum. Birinci cümlenin muhatabı yoktur, çünkü ona herkes ve hiç kimse cevap verebilir. İkinci cümlenin muhatabı ikiden fazla değildir, ve ismi genellikle söylenebilir. Aradaki fark bir üslup farkı değil, bir netlik farkıdır. Aylarca taşınan konuların çoğu birinci cümledir; ikinci cümleye çevrilmediği sürece de taşınmaya devam eder, çünkü taşınmaktan başka yapılabilecek bir şey yoktur.

Tek yük gibi taşınan şey üç ayrı sorudur

Sorunun biçimlenmemesinin bir nedeni daha vardır: o mesele çoğu zaman tek bir soru değildir. Aylarca taşınan konular nadiren tek katmanlıdır; içlerinde birbirine yapışmış birkaç ayrı soru bulunur, ve yapıştıkları için tek parça bir yük gibi görünürler. Bu yüzden kime anlatılsa eksik kalır — her muhatap o yükün yalnızca bir katmanının adresidir, ve tamamını dinlediğinde kendi katmanına da cevap veremez hale gelir. Yükün tek parça görünmesi, onu taşıyan kişinin dikkatsizliğinden değil, parçaların aynı olaydan doğmuş olmasındandır; aynı kaynaktan gelen sorular birbirine kolayca yapışır.

Odada en sık yaptığımız ayrıştırma şu üç parçayı verir:

• Bilgi sorusu: bir şeyin nasıl yapıldığını bilmiyorum. Muhatabı, o işi daha önce yapmış biridir.
• Karar sorusu: seçenekleri biliyorum ama seçemiyorum. Muhatabı, kararın sonucunu benimle birlikte taşıyacak kişidir.
• Yük sorusu: karardan sonra ne hissedeceğimi taşıyacak birine ihtiyacım var. Muhatabı ilk ikisinden ayrıdır, ve rapor hattının içinde olmaması gerekir.

Bu üçünü aynı kişiye aynı anda götürmek, konuşmanın işe yaramamasının en yaygın nedenidir. Anlatan kişi bir cevap beklerken karşı taraf hangi soruya cevap verdiğini bilmez, ve genellikle en kolayını seçer: bilgi sorusuna cevap verir. Karar yerinde kalır, yük yerinde kalır, ve konuşma "anlatamadım" duygusuyla biter. Karşı tarafın kusuru da değildir bu: kendisine getirilen şeyin içinden cevaplanabilir olanı seçmek, iyi niyetli her dinleyicinin yaptığı şeydir.

Anlatamamak sanılan şey

Odada bu duygunun adı genelde "beni anlamıyorlar"dır. Çoğu zaman olan şey anlaşılmamak değil, ayrıştırılmamış bir soruya kısmi bir cevap almaktır; ve kısmi cevap, hiç cevap almamaktan daha yorucudur, çünkü konunun konuşulduğu ama çözülmediği izlenimini bırakır. İkinci kez aynı konuyu açmak da zorlaşır, çünkü karşı taraf için o konu kapanmıştır. Böylece mesele kapanmadan gündemden düşer, ve bir sonraki açılışında hem daha eski hem daha ağır olur.

Soru netleştiğinde muhatap kendiliğinden belirir

Yöntem burada başlar, ve sıralaması sezgiye terstir: önce muhatap aranmaz, önce soru yazılır. Tek cümle, ve o cümlede bir fiil olmak zorundadır. "Bu konuda ne yapmalıyım" bir soru değildir; "bu kararı ne engelliyor" ya da "bu seçim için hangi bilgiyi arıyorum" birer sorudur. Fiil, sorunun türünü açık eder; tür belli olduğunda muhatap kümesi üç kişiye iner. Cümleyi yazmak beş dakika sürer; muhatabı aramak aylar sürebilir, ve sıralama tersine çevrildiğinde harcanan zamanın büyük kısmı geri gelir.

Yazmak konuşmadan önce gelir

Bu cümleyi yazmak konuşmaktan daha zordur, ve tam bu yüzden işe yarar. Konuşurken soru kendiliğinden yumuşar; araya bağlam girer, karşıdakinin yüzüne göre biçim değiştirir, ve sonunda söylenen şey sorulmak istenenden başka bir şey olur. Yazarken böyle bir kaçış yoktur: cümle ya bir şey soruyordur ya sormuyordur. Bir sorunun muhatabını bulamamak, çoğu zaman o sorunun henüz tek cümle halinde yazılmamış olmasının sonucudur.

Bu, doğru kararın nasıl alındığı meselesiyle aynı disiplinin başka bir yüzüdür. Orada aranan şey kararın kendisiydi; burada aranan şey kararın hangi soruya ait olduğudur. İkisinde de netlik bir duygu değil, bir cümle işidir. Yazılı cümlenin bir başka faydası daha vardır: aynı soruyu iki ayrı kişiye aynı biçimde sormayı mümkün kılar, ve alınan iki cevabın farkı çoğu zaman cevapların kendisinden daha çok şey söyler.

Bazı soruların şirket içinde adresi yoktur

Soru netleştikten sonra bazen daha rahatsız edici bir sonuç çıkar: bu sorunun şirket içinde muhatabı yoktur. Bu, yöneticinin çevresinin zayıf olduğu anlamına gelmez. Kurucunun ortaklık yapısına dair bir tereddüdü, bir CEO'nun yönetim kuruluyla ilişkisine dair sorusu, bir yöneticinin kendi raporlarından birine duyduğu güvensizlik — bunların hiçbirinin şirket içinde tarafsız bir adresi yoktur, çünkü her muhtemel dinleyici sonuçtan etkilenir. Ortak bir özellikleri vardır bu soruların: cevabı verecek kişi, cevabın sonucundan da pay alır, ve bu pay cevabı sessizce eğer.

Yanlış adrese bırakılan sorunun bedeli

Bu noktada en pahalı hamle, soruyu yine de en yakındaki kişiye bırakmaktır. Ortaklık tereddüdünü kendi raporuna anlatan kurucu bir bilgi paylaşmış olmaz, bir pozisyon vermiş olur. Yanlış adrese bırakılan soru cevapsız kalmaz; orada bir taraf oluşturur, ve o taraf sonraki aylarda kararın kendisinden daha fazla iş çıkarır. Geri alınması da mümkün değildir, çünkü söylenen şey değil, kime söylendiği kalıcıdır.

Zirvede eksilen şeyin bir muhatap değil bir üst makam olduğunu fark eden yönetici bu ayrımı zaten bir kez yapmıştır: bazı sorular yukarı doğru sorulur, ve yukarısı bittiğinde soru yok olmaz, yalnızca dışarıya taşınmak zorunda kalır. Dışarısı burada bir çare değil, sorunun doğru adresidir.

Sahadan

Odaya "kiminle konuşacağımı bilmiyorum" diyerek gelen kişiyle ilk yaptığımız iş, kimi bulacağımızı düşünmek değildir. Taşınan şeyi masaya koymak, ve içinden kaç soru çıktığını saymaktır. Çoğu zaman üç ya da dört çıkar; bunların yalnızca biri gerçekten dışarıdan bir muhatap ister. Kalanların adresi zaten yöneticinin çevresindedir, ve yanlış türde sorulduğu için bulunamamıştır. Sayma işi basit görünür ama nadiren tek oturumda biter, çünkü parçalardan biri genellikle adı konmak istenmeyen olandır ve en sona saklanır.

Odanın buradaki işi cevap vermek değil, sorunun kaç parça olduğunu ayırmaktır — ayrıştırma yapıldığında çoğu parçanın muhatabı kendi ismini söyler. Geriye kalan tek parça için oda zaten bir adrestir: rapor hattının dışında, sonuçtan etkilenmeyen, ve taraf oluşturmayan bir muhatap. Liderin yalnızlığı çoğu zaman bu tek parçanın adresi bulunamadığında büyür; bulunduğunda ise küçülen şey yalnızlık değil, taşınan yükün ağırlığıdır.

Kiminle konuşacağını bilememek bir karakter özelliği değildir; ayrıştırılmamış bir sorunun doğal sonucudur. Görüşme talep etmek, aylardır taşınan yükün içinden ilk cümleyi çıkarmakla başlar.