Genel müdürlüğe hazırlık çoğu zaman yanlış eksikle başlar
Genel müdürlüğe hazırlanan üst düzey yöneticiyle yapılan ilk görüşmelerde konuşma çoğu zaman bir eksik listesiyle açılır. Satıştan gelen aday finansı bilmediğini söyler, finanstan gelen operasyonu, operasyondan gelen müşteriyi. Liste mantıklıdır ve hazırlık planı da ondan türer: bir finans programı, bir operasyon rotasyonu, bir yönetim eğitimi. Aday listeyi çoğu zaman kendisini seçecek olanların gözüyle yazar, yani yönetim kurulunun eksik göreceğini düşündüğü şeylerle.
Eksik olan bilgi değil, koltuk
Bu planların hiçbiri yanlış değildir, ama çoğu asıl farkı ıskalar. Genel müdürü fonksiyon başkanından ayıran şey, bildiği alanların genişliği değildir. Masadaki yeridir. Fonksiyon başkanı yönetim toplantısına bir tarafın temsilcisi olarak gelir; bütçede, öncelikte ve insan kaynağında kendi fonksiyonunun payını savunur ve iyi savunduğu için yükselir. Genel müdür ise aynı masada taraflar arasında karar veren kişidir. Genel müdürlüğe hazırlanmak, önce yeni alanlar öğrenmek değil, savunuculuktan hakemliğe geçmeyi öğrenmektir.
Bu geçiş bir eğitim programında öğretilmez, çünkü bir bilgi değil, bir alışkanlık değişimidir. Yıllarca bir tarafı kazandırmak için çalışmış bir zihin, tarafsız bakmaya kendiliğinden geçmez. Üstelik hazırlığın en az konuşulan kısmıdır ve aday onu genellikle ilk ciddi çekişmede, herkesin kendisini izlediği bir anda fark eder. Bu alışkanlığın koltuktan yıllar önce hangi işlerde biriktiğini genel müdürün nasıl yetiştiğini anlattığımız yazıda ayrıca ele aldık.
Yeni genel müdürün ilk sınavı, eski fonksiyonuyla ilgili bir karardır
Koçlukta sık karşılaştığımız bir desen, satış direktörlüğünden genel müdürlüğe yükselen bir yöneticiyle başlar. Hazırlığı özenlidir: finans eğitimini tamamlamış, üretimde birkaç hafta geçirmiş, yönetim kurulu sunumlarına girmeye başlamıştır. Atamadan birkaç hafta sonra masaya ilk ciddi çekişme gelir. Satış, büyük bir müşteri için özel bir teslim takvimi ister; operasyon bunun hattı aylarca bozacağını söyler.
Ev fonksiyonu
Odadaki herkes aynı şeye bakar: yeni genel müdür kimden yana olacak. Karar satışın lehine çıkarsa operasyon bunu bir eğilim olarak okur ve genel müdürün hâlâ satış direktörü olduğunu, yalnızca unvanının büyüdüğünü düşünür. Karar operasyonun lehine çıkarsa satış ekibi eski yöneticisinin onları bıraktığını düşünür. İki okuma da kararın içeriğiyle ilgili değildir. Kararı kimin verdiğiyle ilgilidir.
Desendeki genel müdür bu ilk kararı vermek yerine ortada bir yol aradı. Satışa takvimin bir kısmını, operasyona da bir kısmını verdi ve iki tarafa da diğerinin taviz verdiğini anlattı. Toplantı sakin bitti. Birkaç hafta sonra aynı çekişme başka bir müşteriyle geri geldi, çünkü kimse bir kuralın konduğunu duymamıştı. Ortadan bir yol bazen doğru karardır; ama kimden yana olunacağını göstermemek için seçildiğinde, kararı yalnızca bir sonraki toplantıya taşır.
Hakemliğin ilk bedeli
Bu desende yeni genel müdürün en çok zorlandığı şey, kendi eski fonksiyonunun aleyhine karar vermektir. Yıllarca birlikte çalıştığı insanlar onun kendilerini anladığını bilir ve bunu ona hatırlatır. Genel müdürün tarafsızlığı bir beyanla kurulmaz; kendi geldiği fonksiyonun aleyhine verdiği ilk kararla kurulur. Bu karar ne kadar geç gelirse, masadaki diğer fonksiyonların onu bir taraf olarak görmesi o kadar kalıcı hâle gelir.
Fonksiyon başkanı masaya bir tarafın temsilcisi olarak gelir; genel müdür aynı masada taraflar arasında karar verir.
Hazırlık, masadaki son çekişmeli kararları hakem gözüyle yeniden vermekle başlar
Son çeyreğin çekişmeli kararları
Genel müdürlüğe hazırlanan yöneticiyle yaptığımız çalışma bu yüzden bir eğitim kataloğuyla değil, son çeyreğin yönetim toplantılarıyla başlar. Aday, masada iki ya da daha fazla fonksiyonun farklı gördüğü beş altı kararı bir sayfaya yazar. Her birinin karşısına üç şey ekler:
- o kararda kendisinin hangi tarafı, hangi gerekçeyle savunduğu
- genel müdür koltuğunda olsaydı ne karar vereceği
- bu kararın kaybeden fonksiyona neye mal olacağı ve bunu o fonksiyonun başına nasıl söyleyeceği
Sayfanın ikinci sütunu çoğu zaman birinciyle aynı çıkar ve bu ilk bulgudur. Aday hakem gözüyle baktığını düşünürken aynı gerekçeyi daha geniş bir dille yeniden yazmıştır. Çalışma, iki sütun birbirinden ayrışmaya başladığında işe yarar hâle gelir.
Kararların seçimi de önemlidir. Adayın en iyi hatırladığı kararlar genellikle kendi fonksiyonunun kazandıklarıdır. Bu yüzden listeyi hafızadan değil, toplantı notlarından çıkarırız ve adayın hiç söz almadığı, iki başka fonksiyon arasında geçen bir iki çekişmeyi de mutlaka ekleriz. O satırlarda aday ilk kez savunacak bir tarafı olmadan karar verir ve hakemliğin nasıl bir şey olduğunu orada daha açık görür.
Kendi aleyhine verilen karar
Sayfada aradığımız bir satır vardır: adayın, genel müdür olarak kendi fonksiyonunun aleyhine karar vereceği satır. Böyle bir satır yoksa, ya son çeyrekte fonksiyonu hiç haksız çıkmamıştır ya da aday henüz o gözle bakamıyordur. İkincisi çok daha olasıdır. Kendi fonksiyonunu kaybettiren kararı kâğıt üzerinde verebilen aday onu masada da verebilir; kâğıt üzerinde veremeyen, masada çoğu zaman ertelemeyi seçer. Üçüncü sütun da en az bu kadar önemlidir, çünkü genel müdürün işi yalnızca karar vermek değil, kararın bedelini taşıyacak fonksiyonun başıyla o konuşmayı yapmaktır.
Bilmediği alanlarda genel müdürden beklenen cevap değil, doğru sorudur
Uzmanlık yerine soru
Eksik listesi tümüyle boşuna değildir, yalnızca başka bir amaca hizmet etmelidir. Genel müdür hiçbir zaman finans direktöründen daha iyi bir finansçı ya da operasyon direktöründen daha iyi bir operasyoncu olmayacaktır. Olması da beklenmez. Beklenen, her fonksiyonun başına onun savunduğu şeyin bedelini sorabilmesidir. Finans eğitimi, aday bir bilanço kalemini açıklayabilsin diye değil, bir bütçe talebinin arkasındaki varsayımı sorgulayabilsin diye alınır.
Bu yüzden hazırlıkta adaya, bilmediği her fonksiyon için kısa bir soru seti yazdırırız: o fonksiyonun başı masaya bir talep getirdiğinde, hangi üç soru talebin gerçek maliyetini ortaya çıkarır. Bu sorular bir kursun müfredatından daha hızlı öğretir, çünkü adayı o fonksiyonun gözüyle değil, hakemin gözüyle bakmaya zorlar.
Satıştan gelen bir aday için, operasyonun getirdiği bir yatırım talebine sorulacak sorular çoğu zaman şunlara benzer: bu yatırım hangi varsayım tutmazsa kendini geri ödemez, hangi çeyrekte geri döner, aynı para başka bir fonksiyonda ne yapardı. Hiçbiri operasyon uzmanlığı gerektirmez. Üçü de operasyon direktörünü talebini savunmaya değil, açıklamaya davet eder ve genel müdürün masadaki yerini, kimin tarafında olduğunu değil, neye baktığını göstererek kurar.
Geride bırakılan fonksiyon
Hazırlığın son ve en çok ertelenen kısmı, adayın geldiği fonksiyonun kime kalacağıdır. Halefi hazır olmayan bir genel müdür, eski fonksiyonunun gölge yöneticisi olarak kalır. Yeni direktör her kararında onun onayını bekler, ekip de soruları doğrudan genel müdüre taşımaya devam eder. Eski fonksiyonunu bırakmamış bir genel müdür, masadaki tarafsızlığını da hiçbir zaman tam olarak kuramaz. Halef hazırlığı bu yüzden bir insan kaynakları planı değil, adayın kendi hazırlığının parçasıdır. Terfi hazırlığının genel aşamalarını terfiye hazırlığın unvandan önce başladığını anlattığımız yazıda ele almıştık.
Sahadan
Bu konu odaya çoğu zaman bir eğitim sorusu olarak girer. Aday, genel müdürlükten önce hangi programı alması, hangi alanı öğrenmesi gerektiğini sorar. Biz soruyu çeviririz: son yönetim toplantısında hangi kararda kendi ekibinin aleyhine karar verirdi ve bunu o ekibe nasıl söylerdi.
Odada olan
Cevap çoğu zaman bir duraksamayla başlar. Aday birkaç karar sayar, her birinde kendi fonksiyonunun neden haklı olduğunu anlatır ve sonra anlattıklarının birbirine ne kadar benzediğini fark eder. Konuşma bu noktada eksik listesinden koltuğa döner. Koltuğa oturduktan sonra ilk kararların nasıl okunduğunu CEO'nun ilk 90 gününü anlattığımız yazıda ele almıştık. Genel müdürlüğe hazırlanmak, eksik alanları kapatmaktan önce, masada bir tarafı savunmayı bırakıp taraflar arasında karar vermeyi öğrenmektir.
Nasıl çalıştığımız bu soruyla başlar. Diğer yazılarımız Perspektif sayfasında.