Genel müdür çoğu zaman yanlış basamakta aranır
Genel müdür nasıl yetişir sorusu odaya iki kapıdan girer. Bir şirket sahibi ya da yönetim kurulu, birkaç yıl sonra koltuğa kimin oturacağını düşünürken sorar. Daha sık olarak da o koltuğu isteyen üst düzey yönetici, kendi kariyerine bakarken sorar. İki durumda da cevap çoğu zaman aynı yerden gelir: en büyük fonksiyonu yönet, bir rotasyon ekle, bir yönetim programını tamamla, sırası gelince koltuk boşalır.
Büyüklük ve bütünlük
Bu cevap sorumluluğun büyüklüğünü ölçer: daha büyük ekip, daha büyük bütçe, daha görünür bir unvan. Oysa genel müdürü fonksiyon başkanından ayıran şey, yönettiği işin büyüklüğü değil, bütünlüğüdür. Fonksiyon başkanı ne kadar büyük bir alanı yönetirse yönetsin, bir sonucun parçasından sorumludur; satış geliri getirir, operasyon teslim eder, finans parayı yönetir ve kârın kendisi kimsenin tek başına işi değildir. Genel müdür, büyük bir parçayı yöneterek değil, küçük de olsa bir bütünü yöneterek yetişir.
Bu ayrım, genel müdürlüğe hazırlığın taraf tutmayı bırakmak olduğunu anlattığımız yazıdaki soruya başka bir yerden bakar. Orada konu, koltuğa yaklaşan yöneticinin masadaki duruşuydu. Burada konu, o duruşun hangi işlerde ve yıllar önceden biriktiğidir.
Bütün bir iş, fonksiyonun öğretemediği üç şeyi öğretir
Küçük bir bütün bir bağlı şirket, yeni açılmış bir pazar, kendi gelir ve gideri olan bir iş kolu ya da baştan sona tek bir kişiye verilmiş bir ürün olabilir. Ölçeği belirleyici değildir. Belirleyici olan, sonucun tamamının tek bir masada toplanmasıdır. Böyle bir işte yönetici, büyük bir fonksiyonda yıllarca karşılaşmayacağı üç şeyle aynı anda karşılaşır:
- sonucu kendisi üretemediği hâlde ondan sorumlu olmak, çünkü sonucu belirleyen kaldıraçların çoğu başkalarının elindedir
- son durak olmak, çünkü kararı gönderebileceği bir üst masa yoktur
- verdiği kararın geri dönüşünü görecek kadar aynı yerde kalmak, çünkü küçük bir bütünde hiçbir karar başka bir fonksiyonun sorunu olarak kaybolmaz
Son durak olmak
Üçü içinde en az konuşulanı ikincisidir. Fonksiyon başkanı ne kadar kıdemli olursa olsun zor bir kararı yukarı taşıyabilir ve bunu çoğu zaman fark etmeden yapar. Fiyat ile hacim, kalite ile takvim arasında sıkıştığında son sözü söyleyecek birinin olduğunu bilir. Bütün bir işte o kişi kendisidir. İlk aylarda bu bir özgürlük gibi değil, bir ağırlık gibi gelir; yönetici kararı verecek birini arar ve bulamaz. Fonksiyonun başına C seviyede oturan yönetici de benzer bir boşlukla karşılaşır, ama kararda değil uzmanlıkta: C seviyeye hazırlanmayı anlattığımız yazıda açtığımız gibi, artık işinin özünü kontrol edecek kimse yoktur. Genel müdürlüğün asıl hazırlığı, kararı yukarı gönderme imkânının ortadan kalktığı ilk deneyimdir.
Bir desen
Koçlukta sık karşılaştığımız bir desen şöyle işler. Finans direktörü olarak hızla yükselmiş bir yöneticiye aynı dönemde iki teklif gelir: grubun finans organizasyonunda daha büyük bir rol ya da zarar eden küçük bir bağlı şirketin başı. İlki doğal bir sonraki basamaktır, ikincisi bir sapma gibi görünür. Bağlı şirketi seçen yönetici ilk yılını, finanstan bildiği her şeyin ne kadar az işe yaradığını görerek geçirir. Sorunlar rakamda değil, bir satış ekibinin hangi müşteriden vazgeçeceğinde, bir üretim şefinin hangi siparişi geciktireceğindedir ve bu kararların hiçbiri ona bir raporla gelmez.
İkinci yıl başka bir şey öğretir. İlk yıl aceleyle verilmiş kararların bir kısmı geri döner: vazgeçilen bir müşterinin yerine gelmeyen hacim, ertelenen bir yatırımın çıkardığı arıza. Büyük bir fonksiyonda bu dönüşler çoğu zaman başka bir bölümün tablosunda görünür ve kararı veren çoktan başka bir roldedir. Küçük bir bütünde aynı masaya, aynı kişiye gelir. Yönetici kararın kendisini değil, bedelinin ne zaman ve kimin önüne geleceğini tartmayı orada öğrenir.
Fonksiyon başkanı bir sonucun parçasını yönetir; genel müdür, küçük de olsa bütününü.
Bütün bir iş çoğu zaman geri adım gibi görünür ve bu yüzden ertelenir
Küçük bir bütünü üstlenmek, kariyerin dışarıdan okunan hâli için çoğu zaman kötü bir hamledir. Unvan küçülür, ekip küçülür, yönetim kuruluna yakınlık azalır. Meslektaşlar bunu bir yan yol olarak okur, bazen de açıkça nedenini sorar. Büyük fonksiyondaki rolü kabul eden yönetici ise herkesin hemen anladığı bir hikâye anlatır.
Unvanın sesi
Bu yüzden genel müdürlüğe en yakın görünen yöneticiler, o koltuğa en hazırlıksız gidenler arasından çıkabilir. Yıllarca büyük parçalar yönetmiş, her basamağı zamanında çıkmış, ama hiç son durak olmamışlardır. Koltuğa ilk kez oturduklarında öğrendikleri şeyi, başkaları küçük bir iş kolunda, hataların henüz ucuz olduğu bir dönemde öğrenmiştir. Genel müdürlüğe giden en kısa yol, kariyer basamaklarında çoğu zaman yanlamasına görünen adımdır.
Her küçük iş bir bütün değildir
Burada bir ayrım gerekir. Küçük olan her rol bir bütün değildir. Yukarıda bir sponsorun her önemli kararı onayladığı bir iş, adı genel müdürlük olsa bile bir parçadır. Ölçüt basittir: o işte verilen zor bir kararı yukarıdaki biri geri alabiliyorsa ya da karar zaten yukarıda veriliyorsa, yönetici son durak değildir. Kâğıt üzerinde bütün olan birçok rol pratikte genel merkezin bir uzantısı olarak çalışır ve yöneticisine fonksiyon başkanlığından farklı bir şey öğretmez. Süre de ölçütün parçasıdır. On iki ay sonra devredilen bir bütün ilk iki şeyi öğretir ama üçüncüsünü öğretmez, çünkü kararların geri dönüşü çoğu zaman ilk yıl kapandıktan sonra gelir.
Hazırlık, geçmişte kararın yukarı gidemediği rolleri bulmakla başlar
Genel müdürlüğe hazırlanan yöneticiyle çalışırken kariyer geçmişini unvanlarla değil, bu ölçütle yeniden okuruz. Her rol için üç soru sorarız:
- bu rolde sonucun tamamı onun masasında mıydı, yoksa bir parçası mı
- zor bir kararı yukarı gönderebilir miydi ve gönderdi mi
- verdiği kararların geri dönüşünü görecek kadar orada kaldı mı
Boşluğun okunması
Çoğu üst düzey yöneticide bu tablo dikkat çekici biçimde boş çıkar. Birinci soruya evet denebilecek bir rol yoktur. İkinci sorunun dürüst cevabı çoğu zaman gönderebilirdi ve gönderdi olur, üçüncününki ise iki yıl sonra başka bir role geçtiğidir. Bu bir kusur değil, büyük şirketlerde kariyerin olağan şeklidir. Ama hazırlığın neyi kapatması gerektiğini herhangi bir yetkinlik listesinden daha açık gösterir. Tablonun değeri, eksik olanı bir beceri olarak değil, bir deneyim olarak adlandırmasındadır; beceri bir programda anlatılabilir, deneyim ancak bir işte yaşanır.
Bütünü içeride kurmak
Boşluk görüldükten sonra bir sonraki adım büyüklüğe göre değil, bütünlüğe göre seçilir. Bu her zaman şirket değiştirmek ya da bir bağlı şirkete geçmek anlamına gelmez. Bazen mevcut rolün içinde bir bütün kurulabilir: kendi gelir ve gideriyle bir pazar, baştan sona üstlenilen bir ürün lansmanı, kararlarının yukarı taşınmayacağı baştan konuşulmuş bir iş kolu. Böyle bir bütünü değerli kılan, kararı yukarı göndermeme sözünün yalnızca yöneticinin üstüyle değil, yöneticinin kendisiyle de yapılmasıdır.
Sahadan
Bu konu odaya çoğu zaman bir teklifle girer. Yönetici daha büyük bir fonksiyonel rol teklifi almıştır ve bu rolün onu genel müdürlüğe yaklaştırıp yaklaştırmayacağını sorar. Kariyerdeki yol ayrımlarının çoğu zaman böyle bir teklifle geldiğini üst düzey yöneticide kariyer yol ayrımını anlattığımız yazıda ele almıştık. Biz soruyu çeviririz: en son hangi rolde verdiği bir kararı gönderebileceği kimse yoktu.
Odada olan
Cevap çoğu zaman uzun bir duraksamayla gelir. Yönetici rollerini sayar, her birinde büyüyen ekibi ve bütçeyi anlatır, sonra soruya bir türlü yaklaşmadığını fark eder. Konuşma bu noktada teklifin büyüklüğünden, hangi işin ona eksik olanı öğreteceğine döner. Bazen teklif yine de kabul edilir ve bu da doğru bir karar olabilir; ama artık neyin ertelendiği bilinerek kabul edilir. Genel müdür, unvanı büyüten basamaklarda değil, kararın yukarı gidemediği küçük bir bütünde yetişir.
Nasıl çalıştığımız bu soruyla başlar. Diğer yazılarımız Perspektif sayfasında.