Kalmak mı gitmek mi sorusu iki eşit seçenek varsayar
Kalmak mı gitmek mi kararı çoğu zaman bir terazi olarak anlatılır. Bir kefede bugünkü şirket, rol ve insanlar; öbür kefede başka bir yer, belki bir teklif, belki yalnızca bir boşluk. Üst düzey bir yönetici bu teraziyi aylarca, bazen yıllarca elinde tutar. Kefeler işin havasına göre ağırlık değiştirir. Zor bir çeyrekte biri iner, iyi bir haftada öbürü. Terazi bir türlü durmaz.
Terazi benzetmesi bir şeyi gizler. İki kefe aynı türden değildir. Gitmek bir karardır ve bir tarih, bir konuşma, bir imza ister. Kalmak ise hiçbir şey istemez. Yönetici pazartesi sabahı ofise geldiğinde kalmış olur; kimseye bir şey söylemesi, bir şey imzalaması gerekmez. Kalmak mı gitmek mi sorusunda yalnızca gitmek bir karar olarak verilir. Kalmak, karar verilmeyen her hafta kendiliğinden olur.
Varsayılan seçenek
Bu asimetri kararın nasıl tıkandığını açıklar. Gitmek için gerekçe aranır, kalmak için aranmaz. Gitme gerekçeleri yeterince güçlü olmadığı sürece yönetici kalır, ama kalmayı seçmiş olmaz. Böylece iki ayrı şey birbirine karışır: gitmeye karar vermemek ile kalmaya karar vermek. Birincisi bir erteleme, ikincisi bir yön kararıdır. Dışarıdan bakıldığında ikisi aynı görünür; yönetici aynı masada oturur, aynı toplantılara girer. İçeriden bakıldığında ise birbirinden çok farklı iki hayattır.
Bu fark dilde de duyulur. Kalmayı seçmiş bir yönetici işini anlatırken gelecek zamanı kullanır: önümüzdeki yıl şunu kuracağız. Karar vermemiş olan ise çoğu zaman şimdiki zamanda kalır ve kendi durumunu hâlâ buradayım diye özetler. Hâlâ kelimesi bir seçimi değil, süren bir beklemeyi anlatır.
Açık kalan soru kendi bedelini toplar
Kalmak mı gitmek mi sorusu açık kaldığı sürece zararsız bir düşünce gibi görünür. Yönetici işini yapmaya devam eder, sonuçlar gelir, kimse bir şey fark etmez. Oysa soru açık kaldıkça bir bedel birikir ve bu bedel çoğu zaman kararın kendisinden daha ağırdır.
Yarım kalmak
İlk bedel kişinin kendisine aittir. Gitmeyi düşünen ama gitmeyen yönetici rolde bedeniyle vardır, dikkatinin bir kısmıyla başka bir yerdedir. Bu yarım varlık en çok uzun vadeli işlerde görünür. Sonucu iki yıl sonra alınacak bir işe başlamak, orada olacağından emin olmayan biri için anlamsız görünür ve sessizce ertelenir:
- ekibe yapılacak kalıcı bir işe alım ya da zor bir ayrılık
- yönetim kuruluyla ertelenmiş bir kapsam konuşması
- rolün kendisine yapılacak, karşılığı geç gelecek bir yatırım
Bu ertelemelerin her biri tek başına makuldür. Birlikte okunduklarında ise bir rolün yavaş yavaş boşaltıldığını gösterirler. Ekip bunu yönetici bir şey söylemeden hisseder. Uzun vadeli bir soruya kısa vadeli bir cevap alan ekip, kendi planlarını da kısaltır.
Kanıt toplayan göz
İkinci bedel kararın kendisine aittir. Soru açıkken yönetici her günü bir kanıt olarak okumaya başlar. Kötü geçen bir toplantı gitmenin, iyi geçen bir çeyrek kalmanın gerekçesi olur. Uzun süre açık kalan bir soru kişiyi karara yaklaştırmaz, her günü o soruya delil yapan bir göz yerleştirir. Bu gözle toplanan delil seçimi netleştirmez, yalnızca o haftanın ruh halini kaydeder.
Gitmeye karar vermemek, kalmaya karar vermek değildir.
Gitme gerekçeleri önce kalarak sınanır
Soruyu kapatmanın ilk adımı gitme gerekçelerini yazmaktır, ama onları gitmenin lehine bir liste olarak değil, türlerine ayrılacak bir malzeme olarak. Birlikte çalıştığımız yöneticilerin gerekçeleri yazıldığında çoğu zaman üç türe ayrılır:
- Kalarak değişebilecek olanlar: henüz yapılmamış bir konuşmaya, bir kapsam değişikliğine ya da bir yetki tanımına bağlı gerekçeler.
- Şirketin yapısına ait olanlar: sahiplik, strateji, kültür ya da yönetim kurulunun yönü gibi, yöneticinin bulunduğu yerden değiştiremeyeceği koşullar.
- Kişinin kendisine ait olanlar: hangi şirkete gidilirse gidilsin onunla birlikte gidecek bir yorgunluk, bir alışkanlık ya da bir kaçınma.
Yapılmamış konuşma
Birinci tür beklenenden kalabalıktır. Yönetici gitmeyi düşündüğü yıllarda çoğu zaman belirli bir konuşmayı yapmamıştır: CEO'yla rolün sınırları üzerine, yönetim kuruluyla beklentiler üzerine, bir ortakla iş bölümü üzerine. Konuşma yapılmamıştır, çünkü sonucu gitmeyi gereksiz kılabilir ya da kaçınılmaz yapabilir; iki sonuç da soruyu kapatır. Yapılmamış bir konuşmaya bağlı gerekçe, gitmenin değil, o konuşmanın gerekçesidir.
Taşınan gerekçe
Üçüncü tür daha sessizdir. Kişiye ait bir gerekçe yeni bir şirkette ilk aylarda kaybolur ve bir yıl içinde geri döner. Bunu ayırmanın yolu, aynı gerekçenin önceki rollerde de söylenip söylenmediğine bakmaktır. Söylenmişse gitmek onu çözmez, yalnızca erteler. Geriye kalan ikinci tür, yani şirketin yapısına ait gerekçeler, gitme kararının asıl malzemesidir ve çoğu zaman yazılan listenin en kısa kısmıdır.
Kalmak da şartla ve tarihle verilir
Gerekçeler ayrıldıktan sonra karar iki yönde de verilebilir. Gitmek seçildiğinde iş, ayrılışı bir devir teslim olarak kurmaya döner. Kalmak seçildiğinde ise çoğu yönetici rahatlar ve kararı orada bırakır. Bu, kalmayı yeniden varsayılan seçeneğe çevirir ve soru birkaç ay içinde aynı yerden açılır.
Kalma kararının cümlesi
Kalmak, gitmek kadar açık bir cümleyle verilir. Cümle üç şey taşır: kalarak neyin değişeceği, yöneticinin bu rolde neye bağlandığı ve hangi koşulda sorunun yeniden açılacağı. Kalıyorum, çünkü kapsam konuşması yapıldı ve yeni bölümü ben kuracağım. İki yıl boyunca bu işe bağlıyım. Yönetim kurulu yönü değiştirirse soruyu yeniden açarım. Bu cümle yazıldığında kalmak bir varsayılan olmaktan çıkar ve bir seçime dönüşür. Şartı ve tarihi yazılmış bir kalma kararı, kötü bir haftada yeniden açılmaz.
Yeniden açılma tarihi
Tarih, cümlenin en çok ihmal edilen parçasıdır. Soruyu kalıcı olarak kapatmaz, yalnızca ne zaman yeniden sorulacağını belirler. Bir yıl sonraki bir gün takvime yazılır ve o güne kadar soru her zor toplantıda yeniden açılmaz. O gün geldiğinde yönetici aynı cümleyi yeniden okur: şart hâlâ geçerli mi, bağlandığı iş ilerledi mi. Bu, seçeneklerden önce ölçütü yazan yöntemin kalma tarafındaki karşılığıdır. Ölçüt kararı verdirir. Tarih ise verilmiş kararı her gün yeniden verme yükünü kaldırır.
Soru tarihten önce de açılabilir, ama yalnızca cümlede yazılı koşul gerçekleştiğinde. Yönetim kurulunun yönü gerçekten değişmişse karar o gün yeniden ele alınır. Zor bir çeyrek, sert bir toplantı ya da bir telefon bu koşullardan biri değildir. Koşul ile kötü bir hafta arasındaki çizgi cümle yazılırken çekilir ve sonradan pazarlığa açılmaz.
Sahadan
Kalmak mı gitmek mi sorusuyla gelen yöneticilere ilk görüşmede, seçeneklerden önce iki şey sorarız: soru ne zamandır açık ve açık olduğu için ne yapılmadı. İlk cevap çoğu zaman aylarla değil yıllarla verilir. İkinci cevap daha uzun sürer, çünkü ertelenen işlerin her biri o güne kadar tek başına makul görünmüştür ve ilk kez yan yana konmaktadır.
Kararın iki yönü
Bu iki cevaptan sonra gerekçeleri türlerine ayırırız ve çoğu zaman yapılmamış bir konuşma bulunur. Karar bazen o konuşmadan sonra kendiliğinden belli olur. Bazen de yönetici kalmayı seçer ve onu ilk kez bir karar olarak yazar. Kalmayı bir karar olarak veren yönetici rolüne yeniden bütünüyle girer; ekibi de bunu çoğu zaman ilk ay içinde fark eder.
Teklifle açılan yol ayrımlarında bir teklifi reddetmenin neden kalmayı seçmek sayılmadığını ayrıca yazmıştık. Nasıl çalıştığımız bu iki soruyla başlar. Yön üzerine diğer yazılarımız Perspektif sayfasında duruyor.