Üst kademede yol ayrımı çoğu zaman bir telefonla başlar
Üst düzey bir yöneticinin kariyerinde yol ayrımı nadiren bir sabah kendiliğinden belirir. Çoğu zaman bir telefonla gelir: bir yönetici arama danışmanı, eski bir yönetim kurulu üyesi, rakip bir şirketin sahibi. Bazen de bir toplantı odasında, bir başkasının verdiği kararla gelir. Yönetici o güne kadar işini yapıyordur ve kariyerinin yönü hakkında ayrıca düşünmesini gerektiren bir şey yoktur. Telefon kapandığında ise masada bir seçenek vardır, seçeneğin bir son tarihi vardır ve yönetici kendini birkaç hafta içinde verilmesi gereken bir kararın ortasında bulur.
Kariyerin ilk yarısında yol ayrımları daha çok kişinin kendi sorusuyla açılır. Bir işten sıkılır, bir programa başvurur, bir şehir değiştirir. Üst kademede bu sıra tersine döner. Pozisyonlar ilanla değil, ilişki ve arama yoluyla dolar; teklif çoğu zaman yönetici bir şey aramaya başlamadan önce gelir. Bu yüzden üst düzey yönetici kariyer yol ayrımıyla çoğu zaman kendi sorusunu sorduğu anda değil, başkasının teklifine cevap vermesi gereken anda karşılaşır.
Sorulmamış soru
Bunun sonucu küçük görünür ama kararın bütün biçimini değiştirir. Yönetici bir teklifi tartarken aslında yıllardır kendine sormadığı bir soruya cevap vermektedir: önümüzdeki on yılda nasıl bir iş yapmak, nasıl bir masada oturmak, neyin sorumluluğunu taşımak istiyorum. Teklif bu soruyu sormaz. Yalnızca bir cevap önerir ve önerdiği cevabın kabul ya da reddedilmesini bekler.
Üst kademede yol ayrımı çoğu zaman bir soruyla değil bir cevapla açılır ve yönetici sorunun ne olduğunu, cevabı tartarken öğrenmeye çalışır. Kararı zorlaştıran şey bu yüzden seçeneklerin kendisi değil, kararın hangi sırayla kurulduğudur. Seçenek önce gelir, soru sonra; oysa iyi verilmiş bir yön kararında sıra bunun tersidir.
Teklif kendi süresini, kendi kıyasını ve kendi sorusunu getirir
Bir teklif masaya yalnızca bir pozisyon olarak gelmez. Yanında, kararın nasıl verileceğini sessizce belirleyen üç şey taşır ve yönetici bunların hiçbirini kendisi seçmemiştir:
- Bir süre: arama sürecinin takvimi, yönetim kurulunun toplantı tarihi, cevabı bekleyen öteki adaylar.
- Bir kıyas: karşılaştırma artık bu teklif ile bugünkü iş arasındadır ve masada olmayan bütün yollar kıyasın dışında kalır.
- Bir soru: karar, ne istiyorum sorusundan bu teklifi kabul etmeli miyim sorusuna daralır.
Üçü birlikte çalıştığında kararın alanı küçülür. Yönetici önündeki birkaç hafta içinde, kariyerinin geri kalanını ilgilendiren bir soruyu tek bir teklifin ölçüsüne indirerek cevaplar.
Teklifin bir de duygusal ağırlığı vardır. Üst kademede aranmak bir tanınmadır; yönetici, yıllardır kimsenin yüksek sesle söylemediği bir değerinin dışarıdan görüldüğünü duyar. Bu his gerçektir ve önemlidir. Ama teklifin kendisine değil, teklifin söylediği şeye aittir. İkisi karıştırıldığında, istenmiş olmanın verdiği rahatlama seçeneğin değeri gibi okunur.
Evet ya da hayır
Bu daralmanın en sessiz sonucu ret kararında görülür. Teklifi reddeden yönetici kalmayı seçmiş gibi hisseder. Oysa kalmak seçilmemiştir, yalnızca bir teklif reddedilmiştir; kalmak da ayrı bir karar olarak verilir. Bugünkü iş tek bir alternatifle karşılaştırıldığında kazanmıştır ama kendi başına bir yön olarak hiç sınanmamıştır. Birkaç yıl sonra bir sonraki telefon geldiğinde aynı soru yine bir teklifin içinde, yine bir son tarihle gelir.
Kabul kararında da benzer bir şey olur. Yönetici teklifi kabul eder, çünkü teklif kâğıt üzerinde bugünkü işten daha iyidir. Ama daha iyi olmak, istenen yön olmakla aynı şey değildir. Bir teklifin bugünkü işten iyi olması, onun yöneticinin kendi sorusuna verilmiş bir cevap olduğunu göstermez. Böylece kariyerin yönü yıllar içinde kimin aradığına ve ne zaman aradığına göre çizilir.
Teklif, yöneticinin yıllardır kendine sormadığı soruyu onun yerine ve kendi süresiyle sorar.
Başkasının verdiği bir karar da aynı biçimde bir yol ayrımı açar
Üst kademede yol ayrımının ikinci sık biçimi bir teklif değil, bir kayıptır. Genel müdürlük koltuğu bir başkasına verilir. Bir birleşmeden sonra rol yeniden çizilir ve yöneticinin alanı iki kademe daralır. Yeni gelen bir CEO kendi ekibini kurar, yöneticiye kalması söylenir ama yeri artık aynı yer değildir. Bu anlar teklif gibi görünmez; yine de aynı biçimde çalışırlar.
Başkasına verilen koltuk
Böyle bir kararın ardından yönetici çoğu zaman iki cevaptan birine sıkışır: kalıp kendini kanıtlamak ya da gidip haklı olduğunu göstermek. İki cevap da yol ayrımını, onu açan kararın terimleriyle kurar. Kalmak, kararı verenlerin yanıldığını gösterme işine dönüşür. Gitmek ise onlara verilmiş bir cevaba. Her iki durumda da sorunun sahibi yönetici değil, koltuğu bir başkasına veren kişidir.
Başkasının kararıyla açılan bir yol ayrımında ilk iş, soruyu o kararın elinden geri almaktır. Koltuk kaybedilmiştir ve bu kaybın bir yası vardır. Ama yönetici önümüzdeki on yılda ne yapmak istediğini, o koltuğu alan kişiye ya da onu seçen yönetim kuruluna cevap vererek bulamaz. Soru kayıptan önce de vardı. Kayıp yalnızca onu görünür kıldı.
Desen, teklifi cevaplamakla soruyu cevaplamayı birbirinden ayırmaktır
Bu desenle çalışırken yöntem iki kararı birbirinden ayırmaktır. Birincisi teklife verilecek cevaptır ve teklifin süresi içinde verilmelidir. İkincisi teklifin dokunduğu sorudur ve kendi süresiyle ele alınır. İki karar aynı haftaya sıkıştırıldığında ikisi de kötü verilir: teklif, cevabı yetişmeyen bir soru yüzünden bekletilir ve soru, bir teklifin takvimine uydurulmak için kısaltılır.
İki ayrı saat
İlk adım, teklifin dokunduğu soruyu tek cümleyle yazmaktır. Teklif bir genel müdürlükse soru çoğu zaman tek kişinin sorumluluğunu taşımak isteyip istemediğidir. Teklif bir yönetim kurulu koltuğuysa soru, işi yapmaktan işi yapanlara bakmaya geçmeye hazır olup olmadığıdır. Teklif rakip bir şirketten geliyorsa soru bazen yalnızca şudur: bugünkü yerimde hâlâ öğreniyor muyum. Cümle yazıldığında yönetici, teklifin aslında hangi kapıyı çaldığını görür ve o kapı çoğu zaman teklifin kendisinden büyüktür.
İkinci adım, bu sorunun teklif olmasaydı da sorulup sorulmayacağını sınamaktır. Bazı sorular yalnızca teklifin parıltısında vardır ve teklif gidince kaybolur. Bazıları ise yıllardır oradadır ve teklif onları yalnızca bir tarihe bağlamıştır. İkinci türden bir soru teklif reddedilse bile kapanmaz. Kendi takvimiyle, bir sonraki telefonu beklemeden ele alınması gerekir.
Bir örnek olarak teklif
Üçüncü adımda teklif yeniden ele alınır, ama artık bir karar olarak değil bir örnek olarak. Teklif, yazılan soruya verilebilecek cevaplardan biridir; tek cevap değildir ve çoğu zaman en iyisi de değildir. Teklif soruya verilmiş cevaplardan biri olarak okunduğunda, kabul etmek de reddetmek de kalıcı bir yön kararı olmaktan çıkar ve yalnızca teklifin kendisi hakkında bir karara dönüşür. Seçenekleri hangi ölçütle tartacağını henüz bilmeyen yönetici için önce ölçütü yazmayı anlattığımız yazı bu adımın devamıdır.
Sahadan
Bir teklifle gelen yöneticiler bize çoğu zaman bir son tarihle gelir. İlk cümleleri teklifin ayrıntılarıdır: rol, kapsam, ekip, paket. Bu ayrıntıları dinleriz, sonra teklifi bir kenara koyar ve teklif hiç gelmeseydi bu yıl hangi soruyu soracaklarını sorarız. Cevap çoğu zaman birkaç dakika gecikir ve geldiğinde teklifle ilgili değildir.
Teklif geçtikten sonra
Teklif kabul de edilse reddedilse de bu ikinci soruyla çalışmaya devam ederiz. Teklifin geçtiği gün, sorunun kendi takvimiyle sorulmaya başladığı gündür. Bir sonraki telefon geldiğinde yönetici o teklife artık kendi sorusunu bilen biri olarak cevap verir.
Başkasının kararıyla açılan yol ayrımlarında da aynı sırayla ilerleriz: önce kayıp konuşulur, sonra soru o kararın elinden alınır. Karar ister kalmak ister gitmek olsun, gitmek seçildiğinde ayrılışın bir devir teslim olarak kurulması gerekir. Nasıl çalıştığımız bu soruyla başlar; yön üzerine diğer yazılarımız Perspektif sayfasında duruyor.