CEO'nun ilk doksan günü okumaktan çok okunarak geçer
Yeni atanan bir CEO ilk haftalarını okumaya ayırdığını düşünür. Rakamlara, ekibe, müşterilere ve selefinden kalan kararlara bakar; dinler, not alır, henüz hüküm vermemeye özen gösterir. Kendi gözünde bir öğrenme dönemindedir ve bu dönemin kendisine tanınmış bir süre olduğunu varsayar. Aynı haftalarda şirket de başka bir şey yapar: onu okur. Hangi toplantıya geldiğini, kimi adıyla andığını, ilk neyi sorduğunu, hangi rapora iki kez baktığını kaydeder ve bunlardan bir sonuç çıkarır.
İki okuma aynı anda yürür ama aynı hızda yürümez. CEO şirketi yüzlerce kaynaktan, yavaş ve temkinli okur. Şirket ise CEO'yu tek bir kaynaktan, büyük bir dikkatle ve hızla okur, çünkü herkesin önümüzdeki yıllarını o tek kaynak belirleyecektir. CEO'nun ilk doksan günü, onun şirketi okumasından çok şirketin onu okumasıyla geçer. Bu dengesizlik çoğu zaman fark edilmez, çünkü CEO kendini hâlâ dinleyen taraf olarak görür.
Okuyanla okunan arasındaki mesafe
Bu mesafe, CEO'nun iç deneyimiyle dışarıdan görünen arasında açılır. İçeride belirsizlik, merak, bazen bir tür çekingenlik vardır; yeni koltuk henüz tam oturmamıştır. Dışarıdan bakan ise bir tereddüt görmez, bir işaret görür. CEO'nun yarım ağızla söylediği bir cümle koridorda tamamlanmış bir cümle olarak dolaşır. Kendisi için bir deneme olan her şey, başkaları için bir yön bildirimidir.
Yeni bir yöneticinin ilk doksan günde bilmeme hakkını nasıl harcadığını daha önce yazmıştık. CEO koltuğunda o hak da vardır, ama başka bir para birimiyle işler. Orada sorun, sorulmayan soruydu. Burada soru sorulur, ama sorulan soru yolda başka bir şeye dönüşür.
Tepede sorulan soru, soru olarak duyulmaz
Bir müdürün sorusu bir sorudur. Cevap verilir, belki tartışılır, sonra herkes işine döner. Bir CEO'nun sorusu ise nadiren yalnızca bir soru olarak kalır. Kimin sorduğunu bilen herkes sorunun arkasında bir niyet arar ve çoğu zaman bulur da; çünkü bir niyet bulmak, yanlış okumanın bedelini ödemekten daha güvenli görünür.
Merakın talimata dönüştüğü yer
Bu dönüşüm ilk aylarda genellikle üç yerde görülür:
- Bir raporun neden hazırlandığını soran CEO, bir sonraki ay o raporun ya değiştiğini ya da hiç gelmediğini görür.
- Bir toplantıya bir kez katılmayan CEO, o toplantının ağırlığını kendi eliyle düşürmüş olur ve bir sonrakine daha kıdemsiz isimler gelir.
- Bir yöneticinin adını övgüyle anan CEO, istemeden bir terfi listesi yazmış olur.
Bunların hiçbiri CEO'nun kastettiği şey değildir. Rapor hakkındaki soru gerçekten bir merak olabilir, kaçırılan toplantı yalnızca bir takvim çakışması. Ama ekibin raporu değiştirmesi, toplantıya kimin gideceğini yeniden düşünmesi, övülen yöneticiye farklı davranması tamamen akılcıdır. Burada yanlış okuyan kimse yoktur; herkes kendi konumundan en güvenli olanı yapmaktadır. Örgüt niyeti değil etkiyi kaydeder ve tepede etki her zaman niyetten büyüktür.
Erken çizilen portre
Bu küçük etkiler birikir ve üçüncü ayın sonunda bir portreye dönüşür: yeni CEO rakamcıdır, ya da insan odaklıdır, ya da eski ekibe güvenmemektedir. Portre birkaç gözlemden çizilmiştir ve çoğu zaman eksiktir. Ama bir kez çizildikten sonra CEO'nun sonraki her hareketi o portreye göre yorumlanır. Uyan davranış portreyi doğrular, uymayan davranış istisna sayılır. CEO'nun kendisi ise bu portreyi genellikle en son duyan kişidir.
Tepede merak bile bir talimat gibi yol alır.
Koltuğun üstünde bunu söyleyecek kimse yoktur
Önceki rollerinde bu tür bir kaymayı fark ettiren biri vardı. Bir üst yönetici, toplantıdan sonra kenara çekip söylenen bir cümlenin nasıl duyulduğunu anlatırdı. Kalibrasyon kendiliğinden gelirdi, çünkü yukarıda onu dışarıdan gören biri dururdu. CEO koltuğunda bu kişi yoktur. Zirvede kaybolan şeyin bir muhatap değil, bir üst makam olduğunu yazarken anlattığımız boşluk, ilk doksan günde en çok burada hissedilir.
Kurulun görmediği şey
Yönetim kurulu CEO'yu sonuçlardan okur ve ilk çeyrekte sonuçlar henüz gelmemiştir. Kurul toplantısında konuşulan şey stratejidir, öncelik listesidir, ilk izlenimlerdir. Koridorda dolaşan portre bu gündemde yer almaz. Ekip ise portreyi bilir ama CEO'ya söylemez, çünkü söylemek de okunacak bir harekettir. Yeni CEO, hakkında en çok konuşulan dönemde, kendisi hakkında en az şey duyan kişidir.
Bunun bedeli sonradan görünür. Altıncı ayda CEO bir şey önerir ve beklemediği bir dirençle karşılaşır. Öneri makuldür, ama ilk aylarda çizilen portreye uymaz ve bu yüzden asıl niyetin başka bir yerde olduğu düşünülür. CEO direnci önerinin içeriğine bağlar. Oysa direnç, önerinin kimden geldiğine dair erken ve sessiz bir okumaya bağlıdır. Bu yüzden CEO öneriyi daha iyi anlatmaya çalıştıkça direnç azalmaz, çünkü sorun anlatımda değildir.
Okunmayı yönetmek bir imaj işi değil, bir dikkat işidir
Bu noktada akla ilk gelen imajı yönetmektir: her hareketi hesaplamak, her cümleyi önceden tartmak. Bu yol iki nedenle işlemez. Birincisi yorucudur ve sürdürülemez. İkincisi, örgüt hesaplanmış davranışı da okur ve onu en olumsuz biçimde okur. Üstelik ilk doksan gün zaten yeterince yüklüdür ve buna sürekli bir sahne kaygısı eklemek, CEO'nun şirketi okumaya ayırabileceği dikkati de tüketir. Okunmayı yönetmenin daha sade bir yolu vardır ve bu yol bir performans değil, bir dikkat biçimidir.
Sorunun niyetini söylemek
İlki, sorunun ne için sorulduğunu söylemektir. Bu raporu anlamak için soruyorum, bir değişiklik düşünmüyorum diyen CEO, merakıyla kararı arasına küçük ama görünür bir çizgi çeker. Cümle basittir, ama tepede söylenmediği sürece varsayılan okuma her zaman karardır. Birlikte çalıştığımız CEO'lar bu ayrımı birkaç hafta bilinçli olarak dile getirdiklerinde, ekiplerin soruları yeniden soru olarak duymaya başladığını anlatır.
Dolaşan hikâyeyi duymak
İkincisi, kendisi hakkında dolaşan hikâyeyi duymanın bir yolunu kurmaktır. Bu bir anket ya da geri bildirim turu değildir. Daha çok iki ya da üç kişiyle kurulan ve tek bir soru etrafında dönen bir konuşmadır: benim hakkımda şu an ne anlatılıyor. Bu soruyu dürüstçe cevaplayabilecek kişiler genellikle hiyerarşide CEO'ya en yakın olanlar değil, ondan bir şey beklemeyenlerdir. Portre değiştirilebilir, ama önce duyulması gerekir.
Duyulan portre her zaman düzeltilmek zorunda değildir. Bazen doğrudur ve CEO'ya kendisi hakkında bir şey öğretir. Bazen yanlıştır ve tek bir açık cümleyle, örneğin eski ekibe güvenmediği yönündeki okumayı adıyla anıp yanlışlayarak değiştirilebilir. İki durumda da kazanılan şey aynıdır: CEO artık okunduğunu bilerek davranır.
Sahadan
Yeni atanan CEO'lar bize genellikle ilk doksan günün stratejik gündemiyle gelir: hangi pazarlara bakacakları, ekibi nasıl yeniden kuracakları, kurula ilk sunumu ne zaman yapacakları. Bu gündem gerçektir ve önemlidir. Ama konuşmanın bir yerinde, neredeyse her seferinde aynı şaşkınlık dile gelir: söyledikleri bir şeyin bu kadar hızlı ve bu kadar farklı bir biçimde uygulanmasını beklemiyorlardır.
Planın yanında duran soru
Bu yüzden stratejik gündemin yanına bir soru daha koyarız: şirketin şu anda onlar hakkında hangi hikâyeyi anlattığı. Çoğu CEO bu soruya ilk anda cevap veremez ve cevapsızlığın kendisi bir bulgudur. İlk doksan günün işi şirketi okumak kadar, okunduğunu bilmektir.
Oradan sonraki çalışma, hangi soruların niyetini söylemek gerektiğini ve hikâyeyi kimden duyabileceklerini birlikte belirlemektir. Nasıl çalıştığımız bu iki soru etrafında kurulur. Aynı koltuğun başka bir yükü için CEO'ların yalnızlığının aşağıdan başladığını anlatan yazıya bakılabilir; diğer yazılarımız Perspektif sayfasında duruyor.