Yol haritası çoğu zaman ekibin planı olarak yazılır
Yeni bir yönetici göreve başladığında, ilk haftalarda kendisinden genellikle bir belge beklenir. Bazen bunu kendi yöneticisi ister, bazen İK'nın hazır bir şablonu vardır, bazen de yönetici biraz daha sağlam bir zeminde durmak için oturup kendisi yazar. Belgenin adı değişir: doksan günlük plan, 30-60-90, yol haritası. İçeriği ise şaşırtıcı ölçüde aynıdır. İlk ay dinlemek ve öğrenmek, ikinci ay öncelikleri belirlemek, üçüncü ay ilk sonuçları göstermek.
Bu şablonun yanlış bir yanı yoktur. Sıralaması makuldür ve yöneticiyi boş bir sayfanın kaygısından kurtarır. Ama dikkatle okunduğunda, neredeyse her satırının ekibin işini tarif ettiği görülür: hangi süreç gözden geçirilecek, hangi hedef konacak, hangi proje hızlandırılacak. Yöneticinin kendi işi, yani bu haftaları nasıl geçireceği, saatlerini neye vereceği ve neye artık vermeyeceği, belgenin hiçbir yerinde yazmaz.
Şablonun boş bıraktığı satır
Bu boşluk yeni yöneticiler için özellikle risklidir, çünkü çoğu bu koltuğa kendi işini çok iyi yaptığı için gelmiştir. Eski rolde işin ne olduğu belliydi ve yönetici o işin en iyilerinden biriydi. Yeni rolde iş tarif edilmediğinde, boşluğu en tanıdık iş doldurur. Yönetici ekibin yapması gereken işi yapmaya, en iyi bildiği sorunları kendisi çözmeye devam eder ve bunu bir süre başarı olarak yaşar. Bu becerinin yeni rolde neden geri teptiğini terfi ettiren becerinin yeni rolde işe yaramadığını anlattığımız yazıda ele almıştık. Ekibin planını yazan ama yöneticinin rolünü yazmayan bir yol haritası, yöneticiyi sessizce eski işine geri gönderir.
Rolün tarifi üç cümleyle yazılır
Kullandığımız yöntem, yol haritasından önce kısa bir tarifle başlar. Yeni yönetici, bu rolde işinin ne olduğunu üç cümleyle yazar. Cümleler kısa olmalıdır ama genel olmamalıdır. Ekibi başarıya taşımak gibi bir cümle hiçbir şey tarif etmez, çünkü her yönetici için doğrudur ve hiçbir haftayı değiştirmez. İyi bir cümle, yöneticinin gelecek salı sabahı ne yapacağını değiştirecek kadar somuttur.
Üç cümle
- Yalnızca benim verdiğim kararlar şunlardır: ekipte başka kimsenin vermediği ve vermemesi gereken kararlar.
- Artık kendim yapmadığım işler şunlardır: iyi yaptığım, ama bundan sonra ekipte başkasının yapacağı işler.
- Altı ay sonra şuna bakılarak değerlendirileceğim: kendi yöneticimin gerçekten bakacağı bir ya da iki şey.
Birinci cümle çoğu zaman kolay yazılır, çünkü yetki duyuruyla birlikte gelmiştir. Üçüncüsü, yöneticiyi kendi yöneticisinin ne beklediğini tahmin etmek yerine ilk kez sormaya zorlar ve bu soru beklenenden daha uzun bir konuşma açar. Üçüncü cümleye yazılanla yöneticinin yöneticisinin gerçekten baktığı şey arasındaki fark, ilk aylarda yaşanan sürprizlerin önemli bir kısmını tek başına açıklar. İkinci cümle ise neredeyse her zaman boş kalır ya da en son yazılır.
Bırakılan işin adı
İkinci cümlenin zorluğu, bırakılacak işin genellikle yöneticinin kimliğinin bir parçası olmasıdır. Satıştan gelen yönetici en zor müşteriyi, mühendislikten gelen en karmaşık sorunu, finanstan gelen en hassas tabloyu yine kendisi almak ister. Bu işi bırakmak bir kayıp gibi gelir ve yönetici onu yazmamayı seçer. Oysa bırakılan iş adıyla yazılmadığında, yöneticinin takvimi o işe geri döner ve rolün geri kalanına yer kalmaz. Bu geri dönüşün gündelik hâlini her işi kendisi yapan yöneticiyi anlattığımız yazıda anlatmıştık.
Yeni yöneticinin rolü duyuruyla değil, ilk haftaların takvimiyle ilan edilir.
Tarif, yöneticinin kendi takvimiyle sınanır
Üç cümle yazıldığında henüz bir hipotezdir. Onu sınamanın en dürüst yolu yöneticinin kendi takvimidir. İkinci haftanın sonunda yönetici geçen haftasına geri döner ve saatlerini üç cümleye göre ayırır: hangi saatler yalnızca onun verebileceği kararlara gitti, hangileri bırakması gereken işe, hangileri değerlendirileceği şeye.
Haftanın okunması
Sonuç neredeyse her zaman yöneticinin beklediğinden farklı çıkar. Haftanın büyük kısmı ne birinci cümleye ne de üçüncüye gitmiştir. Çoğu eski işe ve başkalarının kurduğu toplantılara harcanmıştır. Bu bir başarısızlık değildir. Yeni bir rolün ilk haftaları böyle geçer, çünkü takvim yöneticiden önce kurulmuştur ve selefin alışkanlıklarını taşır. Bulgu, takvimin bozuk olması değil, yöneticinin bunu ancak yazılı bir tarifle karşılaştırdığında görebilmesidir. Tarif olmadan aynı hafta yalnızca yoğun bir hafta olarak hatırlanır.
Bu okumanın ardından yapılacak şey takvimi baştan kurmak değildir; bu, ilk ayda pek mümkün de olmaz. Yönetici bir sonraki hafta için yalnızca iki değişiklik seçer. Birinci cümleye ait bir karar için takvimde korunan bir saat açar ve ikinci cümledeki işlerden birini, adını ve yeni sahibini söyleyerek devreder. Bu küçük görünür. Ama iki hafta sonra aynı okuma tekrarlandığında takvimin ilk kez tarife doğru kaydığı görülür ve yönetici neyin işe yaradığını tahminle değil, kendi haftasıyla bilir.
Ekibin okuduğu rol
Takvimin önemi yalnızca yöneticinin kendisiyle sınırlı değildir. Ekip, yeni yöneticinin rolünü duyurudan değil, onun haftasından öğrenir. Yönetici bir sorunu kendisi çözdüğünde ekip o sorunun artık yöneticiye ait olduğunu öğrenir. Bir kararı ekibe bıraktığında ise kararın kime ait olduğunu. Bu dersler ilk aylarda verilir ve sonradan düzeltilmesi zordur. Kimse bunu yüksek sesle söylemeden, yeni yöneticinin rolü ilk birkaç haftanın takviminde ilan edilmiş olur.
Yol haritasının durakları, kendi yöneticisiyle yapılan konuşmalardır
Şablondaki yol haritası duraklarını sonuçlarla işaretler: ilk ayın sonunda bir değerlendirme, ikinci ayın sonunda bir plan, üçüncü ayın sonunda ilk kazanımlar. Bizim önerdiğimiz harita aynı duraklara başka bir şey koyar. Her durak, yeni yöneticinin kendi yöneticisiyle, üç cümle masadayken yaptığı bir konuşmadır.
Üç durak
- İlk ayın sonunda tarif ilk kez gösterilir ve yöneticinin yöneticisi onu düzeltir. En çok düzeltilen genellikle üçüncü cümledir.
- Üçüncü ayın sonunda takvim tarifle birlikte konuşulur: bırakılması gereken iş gerçekten bırakıldı mı, bırakılamadıysa ne engel oldu.
- Altıncı ayda tarif yeniden yazılır, çünkü rol artık yöneticinin ilk haftalarda gördüğü rol değildir.
Beklentinin kaydığı yer
Bu konuşmaların değeri, işe alınırken konuşulan beklentiyle sonradan uygulanan beklentinin çoğu zaman farklı olmasından gelir. Mülakatta bir dönüşüm istenmiştir, üçüncü ayda ise yöneticinin yöneticisi sessiz geçen bir çeyreği ödüllendirir. Ya da tam tersi olur. Bu kayma kötü niyetten değil, şirketin önceliklerinin değişmesinden doğar ve kimse onu yeni yöneticiye ayrıca bildirmez. Yazılı bir tarif, beklentinin kaydığı anı görünür kılar; tarifi olmayan yönetici kaymayı ancak değerlendirme gününde öğrenir.
İlk doksan günde sorulmayan soruların sonradan nasıl geri döndüğünü yeni yöneticinin bilmeme hakkını anlattığımız yazıda yazmıştık. Bu üç konuşma, o soruların en önemlisini, yani yöneticinin neye bakılarak değerlendirileceğini, takvime bağlar.
Sahadan
Yeni bir role geçen yöneticiler bize çoğu zaman hazır bir yol haritasıyla gelir. Harita genellikle iyidir: öncelikler sıralanmış, hedefler tarihlenmiş, ilk kazanım seçilmiştir. Konuşma, haritadan memnun olmalarına rağmen haftalarının neden bu kadar dağınık geçtiğiyle devam eder.
İlk görüşmede istenen sayfa
Bu yüzden ilk görüşmede haritayı bir kenara koyar ve üç cümleyi isteriz. Birinci cümle birkaç dakikada yazılır. Üçüncüde yönetici çoğu zaman durur ve kendi yöneticisinin ona hiç söylemediği bir şeyi tahmin ederek çalıştığını fark eder. İkinci cümlenin yerinde ise genellikle bir boşluk kalır. Görüşmenin geri kalanı o boşluk üzerine geçer: hangi iş bırakılacak, kime ve hangi sırayla. Eski ekibinin yöneticisi olan biri için bu sorunun ayrı bir ağırlığı vardır ve onu eski ekibinin yöneticisi olmayı anlattığımız yazıda ele almıştık. Yeni yönetici için yol haritası, ekibin nereye gideceğinden önce yöneticinin haftasını neye vereceğini yazdığında işe yarar.
Nasıl çalıştığımız bu üç cümleyle başlar. Diğer yazılarımız Perspektif sayfasında.